Câu 1: Phát hiện thứ nhất của
nhân vật nghệ sĩ nhiếp ảnh đầy
thơ mộng.
Sau mấy buổi sáng “phục kích”,
gần một tuần lễ suy nghĩ, tìm
kiếm Phùng đã phát hiện ra một
cảnh thật ưng ý. Chưa bao giờ,
suốt một đời cầm máy ảnh, anh
được thấy một cảnh “đất trời cho
như vậy: “Trước mặt tôi là một
bức tranh mực tàu của một danh
họa thời cổ. Mũi thuyền in một
nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu
sương mù màu trắng như sữa có
pha đôi chút màu hồng do ánh
mặt trời chiéu vào. Vài bóng
người lớn lẫn trẻ con ngồi im
phăng phắc như tượng trên
chiếc mui khum khum đang
hướng mặt vào bờ. Tất cả khung
cảnh ấy nhìn qua những cái mắt
lưới và tấm lưới nằm giữa hai
chiếc giọng vó hiện ra dưới một
hình thù y hệt cảnh một con dơi,
toàn bộ khung cảnh từ đưonừg
nét đến ánh sáng đều hài hòa và
đẹp, một vẻ đẹp thật đẹp và toàn
bích khiến đứng trước nó tôi trở
nên bối rối, trong trái tim như có
cái gì bóp thắt vào. Chẳng biết ai
đó lần đầu tôi đã phát hiện ra
bản thân khám phá thấy cái chân
lí của sự hoàn thiện, khám phá
thấy cái khoảnh khắc trong ngần
của tôi”. Đó là hạnh phúc lớn
nhất của người nghệ sĩ. Cái hạnh
phúc của khám phá và sáng tạo
của sự cảm nhận cái đẹp diệu kì
tột độ. Trong giiây phút ấy giây
phút bắt gặp cái tận thiện, tận
mĩ, anh thấy tâm hồn mình trong
trẻo tinh khôi kì lạ như vừa được
gội rửa bởi cái đẹp hài hòa lãng
mạn từ hình ảnh chiếc thuyền
ngoài xa giữa trời biển mờ
sương huyền ảo.
Câu 2:
Phát hiện thứ hai của nhân vật
nghệ sĩ nhiếp ảnh mang đầy
nghịch lí. Đó là từ cảnh thuyền và
biển thật đẹp từng đem đến cho
anh khoảnh khắc hạnh phúc
tuyệt vời của sự khám phá và
sáng tạo lại xuất hiện những cái
thật xấu, cực kì xấu. Từ chiếc
thuyền ngoài xa đẹp như trong
mơ ấy đã xuất hiện một người
đàn bà xấu xí mệt mỏi, cam chịu,
một lão đàn ông thô bạo độc ác,
dữ dằn thẳng tay đánh đập vợ và
coi việc đó như một phương
cách để giải tỏa nỗi uất ức, buồn
khổ của mình. Xuất thân là một
người lính cầm súng chiến đấu
bảo vệ đất nước, bảo vệ cảnh
thuyền biển bao la Phùng bất
bình khi chứng kiến hành động
độc ác của lão đàn ông. Nhưng
anh chưa kịp xông ra can thiệp
thì Phác, đứa con trai của lão, đã
kịp đến để che chở cho người
mẹ đáng thương của mình. Chỉ
ba hôm sau, khi lại phải chứng
kiến cảnh đau lòng ấy. Phùng
mới thể hiện được bản chất
người lính làk hông thể vô cảm
trước sự bạo hành của cái ác, cái
xấu. Phùng xông ra buộc lão đàn
ông phải chấm dứt hành động
tội ác. Lão đàn ông đánh trả
khiến Phùng bị thương phải đưa
về trạm y tế của tòa án huyện,
nơi đây có Đẩu, bạn chiến đấu
ngày xưa của anh. Lúc này người
nghệ sĩ nhiếp ảnh bỗng cay đắng
nhận ra rằng những cái xấu cái
ác, những bi kịch của gia đình
thuyền chài kia là bản chất thực
sự sau vẻ ngoài đẹp đẽ của
những thước phim diệu kì mà
anh vừa dày công chụp được.
Câu 3:
Câu chuyện của người đàn bà
hàng chài ở tòa án huyện là câu
chuyện về sự thật đời sống ở
bình diện đạo đức thế sự. Câu
chuyện này đã giúp cho Phùng,
cho Đẩu hiểu rõ được duyên cớ
của những điều tưởng chừng
như rất mực vô lí khó có thể tin
được. Người đàn bà trạc ngoài
bốn mươi thô kệch rỗ mặt, luôn
xuất hiện với “khuôn mặt mệt
mỏi” gợi lên vẻ nhọc nhằn lam lũ.
Bà thường xuyên bị chồng đánh
đập hành hạ thật khốn khổ “ba
ngày một trận nhẹ, năm ngày
một trận nặng” Nhưng bà vẫn
vẫn nhẫn nhục cam chịu, không
hề kêu một tiếng, không chống
trả, không tìm cách trốn chạy. Bà
vẫn nhất quyết không chịu li
thân, mà tự nguyện gắn bó trọn
đời với lão đàn ông vũ phu hung
bạo ấy. Nguyên do? Phải nghe lời
bày giãi thật tình của bà người ta
mới biết trong cuộc kiếm sống
đầy khó khăn gian khổ trên chiếc
thuyền ngoài khơi biển xa cần
phải có một người đàn ông khỏe
mạnh và biết nghề. Phải có thế
thì đàn con của bà mới sống và
lớn lên được. Nghĩa là nguồn gốc
mọi sự chịu đựng hi sinh của
người đàn bà hàng chài này là
tình thương không giới hạn đối
với những đứa con” đám đàn bà
hàng chài ở thuyền chúng tôi
cần phải có người đàn ông chèo
chống khi phong ba để cùng làm
ăn nuôi nấng đặng một sắp con
nhà nào cũng trên dưới chục
đứa. Phải sống cho con chứ
không thể sống cho mình”.
Bởi vậy, nếu nhìn nhận vấn đề
một cách giản đơn, người ta chỉ
cần yêu cầu người đàn bà bất
hạnh ly hôn là xong. Nhưng nếu
hiểu sự việc cặn kẽ thấu đáo thì
mới thấy cách xử sự của bà ấy là
không thể khác được. Sự cam
chịu nhẫn nhục của người đàn
bà hàng chài thật đáng để mọi
người chia sẻ cảm thông.
Qua câu chuyện có thể rút ra
được một điều thấm thía là
không thể đơn giản và sơ lược
khi nhìn nhận mọi hiện tượng
của cuộc đời.
Câu 4.
Trong truyện này, nét độc đáo
phong cách xây dựng cốt truyện
của Nguyễn Minh Châu là cách
tạo tình huống đặc sắc mang
đậm ý nghĩa khám phá phát hiện
về đời sống. Chúng ta đều biết
đối với nghệ thuật truyện ngắn,
điều có ý nghĩa then chốt là tạo
ra được một tình huống mới lạ
độc đáo để làm bật nổi vấn đề,
bật nổi tâm trạng, tư tưởng, tính
cách của nhân vật và chủ đề của
tác phẩm. Một truyện ngắn đặc
sắc là nhờ được tổ chức chung
quanh một tình huống như vậy.
Tất cả mọi chi tiết, tình tiết đều
xoay quanh tình huống ấy trong
một kết cấu chặt chẽ.
Truyện chiếc thuyền ngoài xa đã
tạo ra một tình huống như vậy.
Đó là tình huống Phùng chứng
kiến lão đàn ông đánh vợ. Rõ
ràng là trước sự việc. Phùng nhìn
nhận đời bằng cặp kính màu của
một nhà nghệ sĩ nhiếp ảnh. Anh
hạnh phúc, say mê cảm nhận cái
đẹp tuyệt diệu, cái tận thiện tận
mĩ “trời cho” của hình ảnh chiếc
thuyền ngoài xa giữa trời biển
ban mai mờ sương. Cũng chính
giây phút anh chiêm nghiệm
“bản chất cái đẹp chính là đạo
đức ấy, anh đã chứng kiến từ đó
bước ra một người đàn bà xấu xí
mệt mỏi cam đành; một lão đàn
ông thô kệch hung bạo độc ác
rồi lão đàn ông thẳng tay đánh
vợ một cách dã man và vô lí. Sự
bạo hành của cái ác lặp lại một
lần nữa. Phùng không chỉ thấy
thái độ cam chịu đầy nhẫn nhục
của người đàn bà mà còn thấy
được cả thái độ và hành động
của chị em thằng Phác trước sự
dữ dằn độc ác của cha với mẹ. Từ
đây nhà nghệ sĩ nhiếp ảnh
Phùng có cái nhìn đời khác hẳn.
Nhất là sau khi nghe được lời
giãn bày thiệt tình của người đàn
bà hàng chài anh đã hiểu rõ hơn,
hiểu ngọn nguồn hơn, sâu sắc
hơn tính cách của người đàn bà
đáng thương, của chị em thằng
Phác, tìm hiểu thêm cả Đẩu,
người đồng đội cũ của mình và
hiểu thêm cả bản thân mình. Đủ
thấy tình huống truyện đã được
tác giả càng lúc càng đẩy lên cao
trào, càng lúc càng xoáy sâu hơn
để khám phá, phát hiện tính cách
của các nhân vật, khám phá sự
hiện sự thật cuộc sống.
Câu 5
Trong truyện ngắn Chiếc thuyền
ngoài xa, ngoài nghệ thuật kết
cấu độc đáo cách triển khai cốt
truyện rất sáng tạo như đã nói
còn khắc họa nhân vật khá sắc
sảo nhờ ngôn ngữ người kể
chuyện và ngôn ngữ nhân vật.
Người kể chuyện trong chuyện
này là chính là nhiếp ảnh Phùng.
Đây là nhân vật có thể nói là sự
hóa thân của tác giả. Chính việc
chọn nhân vật làm người kể
chuyện như thế đã tạo ra một
điểm nhìn trần thuật vừa sắc sảo
vừa sinh động ừa khách quan,
trung thực giàu sắc thuyết phúc
đối với người đọc.
Ngôn ngữ của nhân vật ở đây
vừa sinh động vừa phù hợp với
đặc điểm tính cách của từng
người. Chẳng hạn ngôn ngữ của
lão đàn ông với giọng điệu lời lẽ
thô bỉ tục tằn độc ác. Trái lại, lời
lẽ của người đàn bà dịu dàng
mềm mỏng đau xót khi đối thoại
với con, khi nói về thana phận
của mình thì đau đớn, thấu hiểu
lẽ đời. Ngôn ngữ của Đẩu ở tòa
án huyện thì nhiệt tình tốt bụng.
Việc sử dụng ngôn ngữ sắc sảo,
phù hợp, sinh động như thế đã
làm cho chủ đề tư tưởng của tác
phẩm khắc sâu hơn.